This content is blocked. Please review your Privacy Preferences.

Alles wat je wilt weten over een MVO-/duurzaamheidsverslag

In deze blog helpen we je op weg om een eerste MVO- of duurzaamheidsverslag te maken.

Waarom zou je een duurzaamheidsverslag maken?

Wist je dat grote bedrijven in de EU zelfs wettelijk verplicht zijn om gegevens over hun duurzaamheidsprestatie te publiceren? Ook voor andere organisaties zijn er genoeg interne en externe redenen om te starten met MVO-verslaglegging.

Extern:

  • Steeds vaker verwachten klanten en partners transparantie over duurzaamheidsdoelstelling en -prestaties;
  • Ook maatschappelijke organisaties en toekomstig personeel willen weten wat er speelt en waar je als organisatie voor staat;
  • Met een verslag kun je vertellen waar je staat, waar je heen wilt en wat je daar nog voor nodig hebt. Mooi aanknopingspunt voor dialoog met je omgeving. 

Intern:

  • Met een jaarlijks verslag laat je aan alle werknemers zien wat er allemaal is bereikt, en ook waar nog uitdagingen liggen;
  • Door mensen te betrekken bij het opstellen van het verslag, betrek je ze ook meer bij de MVO-strategie en de implementatie daarvan;
  • Externe communicatie over doelstellingen, successen en uitdagingen vergroot het commitment in de organisatie.

Hoe lang duurt het om een MVO-/duurzaamheidsverslag te maken?

Om een MVO- of duurzaamheidsverslag te maken ben je zeker een paar maanden bezig. Dit is niet iets wat je in een paar weken doet. De eerste keer kost het ook nog eens meer tijd. Daarnaast zijn er ook andere factoren die hierop invloed hebben. Denk aan de complexiteit, de grootte en de volwassenheid van je organisatie. Waar kleinere organisaties een doorlooptijd hebben van een maand of drie, doen grotere of complexe organisaties er meestal langer over. Over het algemeen lukt het de meeste bedrijven om tussen de drie en zes maanden het verslag af te ronden.

Hoe pak je het aan?

Overtuigd om een eerste MVO-verslag te gaan maken voor jouw bedrijf? Dat zijn hier nog een paar tips om het je iets makkelijker te maken:

  1. Deel het proces in stappen op en maak een goede planning
  2. Denk goed na over wie je in welke fase precies nodig hebt (voor goedkeuring, data, foto’s en andere inhoud);
  3. Maak vooraf een structuur voor het verslag;
  4. En zie het verslaglegging als een reis of een cyclus. Het gaat en het wordt elk jaar beter!

Meer weten?

Volg onze Reporting training of neem contact op met onze verslagleggingsspecialist Marjolein via +31(6)12965895 of marjolein@theterrace.nl om jouw verslagleggingsreis of een andere duurzaam project te voorzien van positieve energie en structuur!


Behaal duurzame doelen door samenwerking

Je kent vast de Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties, ook wel de SDG’s of de Global Goals genoemd. Wat houden die nou echt in voor jou en jouw organisatie? Hoe staat het anno 2019 eigenlijk met de Sustainable Development Goals in Nederland? En hoe worden deze doelen door verschillende sectoren opgepakt? Marjolein Baghuis van The Terrace organiseerde een evenement voor alumni van Nyenrode op het kantoor van PricewaterhouseCoopers (PwC ) waar de SDG's het onderwerp van de dag waren.

Duik in de SDGs met virtual reality

Op 29 maart 2019 stelde PwC in Amsterdam haar SDG-dome open voor alumni van Nyenrode.

Het doel van de Verenigde Naties is om deze doelen in 2030 te realiseren. In de dome gingen we in twee teams aan de slag om de duurzame doelen zo snel mogelijk te halen. Zelfs voor mensen die zich al verdiepen in duurzaamheid bleek dat geen makkelijke opgave. Met de beslissingen die wij in de dome maakten kwamen we uit op 2037 en 2044. Deze resultaten en de impact van een kijkje in de duurzame doelen middels virtual reality maakten bij iedereen de urgentie hoger en de overtuiging sterker om in actie te komen.

Beweging onder de oppervlakte bij toepassing SDGS door Nederlandse organisaties

Bij de opening van de SDG dome in februari 2019, lanceerde PwC ook een onderzoek over de toepassing van de SDG’s door Nederlandse organisaties. Hieruit blijkt dat het bedrijfsleven de SDGs omarmt, maar dat deze nog niet effectief geïntegreerd zijn in de strategie en activiteiten. Bij ministeries en gemeentes blijkt een kleine groep aan de slag met de SDG’s, maar dit leidt nog onvoldoende tot andere keuzes. De SDG’s worden ook nog maar weinig genoemd in de jaarverslagen van social enterprises en maatschappelijke organisaties. Zij zien nog onvoldoende meerwaarde om hun impact te linken aan de SDGs. Onder de oppervlakte lijkt er van alles te bewegen, maar organisaties kunnen nog veel meer gebruik maken van de SDG’s. Voor hun eigen bedrijfsvoering, voor hun impact op de wereld en als gemeenschappelijke taal om verbinding te leggen met andere organisaties.

Nederlandse organisaties richten zich vooral op SDG 8 (decent work and economic growth) en SDG 12 (responsible consumption and production). Terwijl we meer aandacht zouden moten hebben voor SDG 5 (gender equality) en SDG 13 (climate action), want daarop blijven we achter ten opzichte van andere landen.

PwC brengt de doelen dichterbij voor klanten en eigen organisatie

Wineke Haagsma, Director Corporate Responsibility van PwC licht toe hoe PwC zelf de doelen heeft geïntegreerd en hoe zij klanten helpen dit te doen. Om een keuze te maken aan welke SDG’s zij willen bijdragen onderkennen zij vier stappen:

  1. Start met de positieve bijdrage van de eigen organisatie
  2. Neem vervolgens actie op de negatieve bijdrage van de eigen organisatie
  3. Richt dan de blik op de positieve impact van je producten en diensten
  4. En ga daarna op zoek naar de negatieve impact in de keten.

Deze vier stappen helpen organisaties te identificeren welke SDG’s uitdagingen en kansen voor de toekomst bieden, en om een keuze te maken. Voor de gekozen SDG’s kijk je dan naar de onderliggende doelen. Maak deze dan heel concreet voor je eigen organisatie, met duidelijke doelen gekoppeld aan de eigen operatie inclusief KPI’s om de voortgang te meten. De SDG selector kan daarbij een handig hulpmiddel zijn.

Zelf heeft PwC met dit proces ook vier SDG’s gekozen en gekoppeld aan de strategie, om echt verschil op te maken. Op hun website kun je meer lezen over de gekozen SDG’s (8, 10, 12 en 16). Wineke’s enthousiasme en openheid zette veel mensen aan het denken hoe ze zelf hiermee aan de slag kunnen gaan.

Duurzame bitterballen bij de borrel

Zoals altijd sloten we de bijeenkomst af met een netwerkborrel. Met biologische wijn en vegetarische bitterballen – van oesterzwammen gekweekt op de eigen koffieprut van PwC kantoren!

Deze bijeenkomst was een initiatief van de VCV Kring voor Duurzaamheid. Hartelijk dank aan Wineke Haagsma en haar team bij PwC voor de gastvrijheid en deze bijzondere middag!

Deze blog van Marjolein verscheen ook op de website van Nyenrode.


Circulair Event Nyenrode

Interface en Rijksoverheid zeggen YES tegen circulair ondernemen!

De aarde is een prachtig circulair ecosysteem. Iets waar we als mensen en organisaties een voorbeeld aan kunnen nemen. Hoewel de lineaire economie lange tijd dominant is geweest, levert het ook grote problemen op. Denk aan de uitputting van eindige grondstofvoorraden en de productie van afval. In de circulaire economie daarentegen worden grond- en reststoffen juist hergebruikt en is energie afkomstig uit hernieuwbare bronnen. Steeds meer ondernemingen en organisaties zien de voordelen en gaan ook circulair werken.

Daarom kwamen op 29 januari 2019 Nyenrode alumni bij elkaar om van Geanne van Arkel, Head of Sustainable Development van Interface (en MVO-manager van het jaar 2018) en Martie van Essen, Programmamanager Versnelling Verduurzaming van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, te horen hoe zij steeds meer circulair gaan werken.

What’s the business case for ending life on earth?

Dit is de vraag die Ray Anderson, de oprichter van tapijtfabrikant Interface, altijd stelde als mensen hem vroegen naar de business case om duurzamer te gaan werken als bedrijf. Na het lezen van het boek The Ecology of Commerce van Paul Hawken gooide hij het roer om vanuit een persoonlijke overtuiging dat we moeten leren van de natuur en dat we als mensheid van fossiele brandstoffen af moeten. Interface lanceerde in 1996 Mission Zero, het ambitieuze plan om in 2020 geen negatieve impact meer op de wereld te hebben.

Met Mission Zero heeft het beursgenoteerde Interface tot 2017 op vele vlakken resultaat geboekt. Ten opzichte van 1996 daalde:

  • De uitstoot van broeikasgassen per productie-eenheid met 96%;
  • Het gebruik van water per productie-eenheid met 88%;
  • De CO2-voetprint van tapijttegels met 66%;
  • Het energieverbruik per productie-eenheid met 43% ;
  • 88% van de energie komt nu uit hernieuwbare bronnen;
  • En 58% van de gebruikte grondstoffen zijn gerecycled of biobased.

Ook leverde de circulaire aanpak meerwaarde op veel andere vlakken: de kosten namen af, de reputatie groeide, het stimuleerde innovatie, de betrokkenheid van medewerkers en andere stakeholders steeg en het bedrijf werd toekomstbestendiger. En nu het bijna 2020 is, heeft Interface een nieuwe missie gelanceerd: Climate Take Back, met als doelstelling om niet alleen de negatieve impact te elimineren maar ook een positieve bijdrage te leveren aan het herstel van onze planeet. Voor hen gaat de circulaire economie allang niet meer alleen over grondstoffen, maar ook over nieuwe businessmodellen, innovatie en inspiratie. Zo haalt Interface nu middels een inclusief business model een deel van haar garens uit kapotte visnetten onder andere uit de Filipijnen. Met mooie bijvangst: ook H&M en andere tapijtfabrikanten maken gebruik van de circulaire garens die door de garenleverancier ontwikkeld zijn op verzoek van Interface!

Practice what you preach

De overheid jaagt het Nederlandse bedrijfsleven met verschillende programma’s en wetgeving aan om duurzamer en meer circulair te ondernemen. Maar wat doet de Rijksoverheid eigenlijk zelf? Want met 111.000 FTE, 10% van het Nederlandse kantorenbestand en € 12 miljard inkoopkracht per jaar heeft de rijksoverheid zelf ook een enorme impact – en daarmee de kans om dingen te veranderen.

Zo boekt het programma Denk Doe Duurzaam van de rijksoverheid mooie resultaten. Uit de jaarrapportage bedrijfsvoering van het Rijk blijkt dat in 2017, ten opzichte van 2016, onder andere:

  • Het energieverbruik per m2 kantoor met 12% daalde;
  • De CO2 uitstoot met 9% afnam;
  • En dat € 7,4 miljoen bespaard werd via de rijksmarktplaats voor gebruikt kantoormeubilair.

Kopieerapparaten worden zoveel mogelijk circulair ingekocht, ICT devices worden hergebruikt, kleding van bijvoorbeeld het leger wordt hergebruikt, of vervezeld voor recycling tot handdoeken. Op de kantoren wordt gestimuleerd om papieren bekertjes meerdere malen te gebruiken. Na gebruik worden ze ingezameld en gerecycled als toiletpapier. Deze maatregelen leveren ook nog eens besparingen op. Het hergebruik van kleding bespaarde het leger tot nu toe € 500 miljoen. Toch leveren circulair en duurzaam ondernemen ook de nodige dilemma’s op voor de overheid. Soms is de schaal van wat de overheid nodig heeft een barrière. Bij de inkoop van kopieerapparaten kon bijvoorbeeld niet één leverancier voldoende circulaire apparaten leveren. En soms vergt de overstap naar een ander bedrijfsmodel investeringen – uit belastinggeld.

Een stip aan de horizon – en beide voeten op de grond

Na de twee inleidingen werden de deelnemers aan de thema-avond actief betrokken door Marjolein Baghuis van The Terrace. Aan de hand van onze "Take a stand icebreaker" moesten  – letterlijk – stelling nemen over circulair ondernemen. Het leverde mooie discussies op met de sprekers en onderling. De overtuiging dat dit nodig is en de ambitie om meer circulair te gaan werken spatten van de groep af, maar toch waren er nog de nodige twijfels over de bereidwilligheid van ieders organisatie en de manier om het echt te gaan doen.

Zo werd van de overheid een veel grotere rol toegedicht, middels eigen inzet, ondersteuning en wetgeving richting ondernemers. Al klonk er ook een duidelijk pleidooi om daar als bedrijfsleven niet op te wachten en gewoon aan de slag te gaan. Waar iedereen het over eens was, is dat deze transitie visionaire leiders nodig heeft. Tijdens de borrel praatte iedereen verder over welke rol zij zelf hebben of willen oppakken op dit gebied.

Circulair Event Rijksoverheid Interface

Deze thema-avond was een coproductie van de VCV Kringen voor Duurzaamheid en Markt & Overheid. We waren te gast op een inspirerende locatie van Mindspace in Amsterdam. ​​​​​

 

 


Top tips voor greenwashing: Communiceren over duurzaamheid in de tuinbouw

Op uitnodiging van de MPS-groep nam The Terrace op 26 oktober 2017 deel aan de workshop duurzaam communiceren voor en met duurzame koplopers in de Nederlandse tuinbouw. Deze workshop was voor MPS onderdeel van de deelname aan de internationale Trade Fair in Aalsmeer in de eerste week van november. Hier zijn vier top tips over overtuiging, focus, samenwerking en greenwashing.

Tip #1: Begin vanuit je persoonlijke overtuiging

Duurzaamheid is een containerbegrip; een container waar van alles in kan zitten, zoals milieu, arbeidsomstandigheden, maatschappelijke betrokkenheid, economische impact tot en met zelfs goed bestuur. Er zijn ook zoveel begrippen op dit gebied, zoals MVO, CSR, toekomstbestendigheid, sociale verantwoordelijkheid… Welke begrip je ook gebruikt en wat er voor jou ook allemaal inzit, het moet relevant zijn voor jouw organisatie en jullie betrokkenen (ook wel stakeholders genoemd). Voor de meeste bedrijven is deze definitie een afgeleide van de sector, de landelijke context en de persoonlijke overtuiging van de bedrijfsleiding. Bedenk - voordat je naar buiten treedt met je duurzaamheidsverhaal – eerst eens wat duurzaamheid voor jou nou echt betekent. Welke deel ervan raakt jou persoonlijk het meest? Waarom ben je eigenlijk duurzamer gaan ondernemen? Waarom heb je duurzaamheid in je bedrijfsvoering geïntegreerd?

Tip #2: Focus op wat ertoe doet

Duurzaamheid kent vele facetten, dus jullie duurzaamheidsbeleid waarschijnlijk ook. Terwijl al deze facetten relevant en duidelijk zijn voor mensen binnen de sector, zijn ze dat niet in gelijke mate voor verschillende betrokkenen. Dus als je gaat communiceren over je duurzaamheidsbeleid, bekijk het dan vanaf de kant van de mensen aan wie je die boodschap kwijt wil. Voor verschillende doelgroepen leg je de nadruk van het verhaal wellicht steeds ergens anders. De grote lijn van het verhaal moet wel steeds hetzelfde zijn, maar de nadruk leg je per doelgroep anders. Niet iedereen weet zoveel over duurzaamheid in de tuinbouw – of in welke sector je maar actief bent – als jij.

Unilever gebruikt mooie symboliek om hun duurzame communicatie te versterken: het zwaard en het schild. Het zwaard is een krachtig verhaal dat je proactief wil delen met een specifieke doelgroep, afgestemd op kun kennis en interesses. Het schild bevat andere onderwerpen waaraan je wel werkt als deel van je duurzame strategie, maar die minder van belang zijn voor deze doelgroep. Of die minder goed bespreekbaar zijn als individueel merk of bedrijf.

De duurzaamheidsstrategie van het theemerk Lipton bevat zowel sociale als milieuonderwerpen. De meeste consumenten weten dat theeplukken zwaar werk is, in moeilijke omstandigheden. In deze context is voor Lipton het verhaal wat zij doen om het leven van de theeplukkers veiliger en makkelijker te maken een zwaard. De verbeteringen die ze hebben doorgevoerd om bestrijdingsmiddelen te verminderen daarentegen, zijn deel van het schild. Dit is een onderwerp waar heel hard aan gewerkt wordt. Maar omdat de meeste theedrinkers geen idee hebben dat bij de teelt van bijna alle thee bestrijdingsmiddelen gebruikt worden, is het als individueel merk lastig hierover iets te vertellen. De vooruitgang op dit gebied kan wel goed ingezet worden op het duurzaamheidsdeel van de website of in het jaarverslag, maar we raden niet aan om het op te verpakking te zetten.

Tip #3: Sommige verhalen vertel je beter samen

Sommige onderwerpen zijn moeilijk aan te kaarten, ook als je zelf overtuigd bent dat de wereld moet snappen hoe het probleem in elkaar zit en hoe jouw bedrijf bijdraagt aan een oplossing. Dit zijn onderwerpen waar samenwerking en gezamenlijke communicatie goed kunnen werken. Net als voor thee zijn bestrijdingsmiddelen in de tuinbouw waarschijnlijk zo’n onderwerp. Als teler is dit wellicht een onderwerp voor een gesprek met goed ingewijde inkopers bij retailers. Maar met de consument is dit niet eenvoudig. Als je dit op de verpakking zou zetten zou de koper weleens de problemen met pesticides aan jouw bedrijf en product kunnen verbinden, in plaats van te lezen dat juist jullie aan een oplossing werken. Voor zo’n onderwerp kun je beter als sector het verhaal vertellen. Samen met de branchevereniging, met certificeerders, of wellicht zelfs met maatschappelijke en consumentenorganisaties.

Tip #4: Eerlijk duur het langst

Goede communicatie over jullie inzet en prestaties op het gebied van duurzaamheid draagt bij aan het vertrouwen in het bedrijf en jullie producten. Zelfs als je planten en bloemen verkoopt en je de wereld letterlijk en figuurlijk groener wil maken, dan moet wat je vertelt wel waar zijn. Alleen gebalanceerde communicatie – met aandacht voor wat goed en wat minder goed ging – draagt bij aan vertrouwen. Als je niet eerlijk bent over duurzaamheid dan wordt het greenwashing. Dat woord heeft voor de tuinbouw sector wellicht een iets betere connotatie dan voor anderen sectoren, maar blijf er toch maar ver vandaann.

Geschreven door Marjolein Baghuis (@mbaghuis) voor de MPS website , The Terrace en de Changeincontext.com blogs. Om up to date te blijven van The Terrace activiteiten, kunt u zich inschrijven onze nieuwsbrief.


Maak je volgende duurzaamheidsverslag een instrument voor positive change

Hoe kan een duurzaamheidverslag van een last omgezet worden in een instrument voor een betere toekomst? In eerdere gezamenlijke blog posts hadden we het vooral over materialiteit, maar uiteindelijk gaat het natuurlijk om het creëren van die betere toekomst. Deze blog gaat over manieren om meer uit het verslagleggingsproces te halen. Hopelijk precies op tijd voor diegene die zich midden in de planning van het volgende duurzaamheidsverslag bevinden.

Elk jaar komt de verslagleggingscyclus terug en elk jaar opnieuw komt er veel werk bij kijken. Vanzelf ontstaat dan de vraag of het die investering waard is. Voegt het verslag waarde toe aan de strategie van het bedrijf en aan haar duurzaamheidsinspanningen voor een betere toekomst? Draagt het bij aan de strategische doelen van het bedrijf, naast de naleving van regelgeving en de verantwoordingsverwachtingen van de stakeholders? Voor een verslaggevingsproces conform alle richtlijnen is het antwoord op deze vragen waarschijnlijk nee.

Waarom? Ten eerste omdat duurzaamheidsverslaggeving altijd in een spagaat zit. Duurzaamheid gaat over de toekomst en over lange termijn denken, maar bedrijfsrapportages gaan over het verleden en hebben een tijdsspanne van enkel één jaar. Ten tweede omdat de meeste bedrijven het verslaggevingsproces niet gebruiken om een daadwerkelijke verbinding te maken tussen de huidige duurzaamheidsprestaties en de toekomst. Met onze onderstaande tips kan je deze spagaat overbruggen en kan je het verslaggevingsproces als een krachtig instrument ingezetten. Daar gaan we dan!

Rapporteer het verleden in de context van de toekomst 

Begin bij de wereld die je voor de toekomst wilt! In wat voor wereld wil het bedrijf over vijf tot tien jaar werken? In plaats van alleen terug te kijken, raden wij aan het duurzaamheidsverslag te starten vanuit de lange termijn visie en missie van het bedrijf. Het verslag geeft vervolgens een overzicht van waar het bedrijf zich op dit moment bevindt binnen de beoogde planning.

Wat moet het bedrijf doen om deze visie te bereiken? Hoe ontwikkelen de inspanningen van het bedrijf zich om daar te komen? Als je aan het verslag begint met de visie en met deze vragen, dan schrijf je in de context van de toekomst. Dit is een veel nuttiger perspectief voor het bedrijf zelf en voor de lezers van het verslag.

Focus op wat voor de toekomst belangrijk is

Gebruik de materialiteitsanalyse verder dan het verslag! De meeste verslaggevingsrichtlijnen omvatten een zogenaamde materialiteitsanalyse om de duurzaamheidsonderwerpen te identificeren die in het verslag opgenomen moeten worden. De analyse conform de richtlijnen gaat meestal over wat stakeholders willen weten of wat het bedrijf als belangrijke risico's beschouwt, gebaseerd op eerdere prestaties en angsten voor de toekomst.

Wil je duurzaamheid naar een hoger niveau tillen, ga dan verder dan dit en stel de vraag: 'wat zijn de belangrijkste onderwerpen die we op strategisch niveau moeten managen om waarde te creëren voor zowel het bedrijf als voor de samenleving?' Betrek senior management bij deze analyse. De materialiteitsanalyse zal dan niet alleen de inhoud van het duurzaamheidsverslag informeren, maar zal dan ook een strategische discussie triggeren en een nieuw perspectief geven op wat belangrijk is. Dat is het moment voor duurzaamheid (en duurzaamheidsverslaggeving) om op de agenda van het senior management te komen.

Betrek de stakeholders voor je beoogde toekomst

Betrek je stakeholders bij waardecreatie! Stakeholders zijn van essentieel belang om werkelijk waarde te creëren voor het bedrijf en voor de samenleving. Betrek hen dan ook niet alleen bij het kiezen van de belangrijkste onderwerpen voor het duurzaamheidsverslag (zoals de meeste verslaggevingsrichtlijnen voorschrijven). Nogmaals, maak deze stap van de verslaggevingscyclus strategisch van aard in plaats van deze te beperken tot de scope van het verslag.

En blijf vervolgens ook echt in gesprek met de stakeholders. Beperk de rol van je stakeholders niet tot het kiezen van de onderwerpen. Luister echt naar wat er voor hen van belang is en wat hun doelen zijn. Verken gezamenlijk de wereld die jullie willen bouwen en het pad dat jullie voor oog stellen om daar te komen. Alleen dan ontstaan er kansen voor samenwerking en co-creatie om zowel je bedrijf als de samenleving sterker te maken.

Met deze tips kan je het duurzaamheidsverslag gebruiken als een instrument voor positieve veranderingen voor de toekomst, in tegenstelling tot een veel beperktere registratie van positieve veranderingen in het verleden. Laat ons weten welke tips je het meest nuttig vond!

Deze blog post maakt deel uit van een serie over duurzaamheidsverslaggeving en materialiteit. Het is geschreven door Marjolein Baghuis van The Terrace en Nelmara Arbex van Arbex & Company. Bij GRI hebben zij samengewerkt aan de ontwikkeling en stakeholder engagement rond de G4 Sustainability Reporting Guidelines. Beiden ondersteunen ze nu bedrijven bij strategische duurzaamheidsuitdagingen, materialiteitsanalyses en communicatie.

 


Routekaart voor een duurzaamheidsverslag

The Terrace houdt regelmatig workshops over MVO of duurzaamheidsverslaglegging, gericht op bedrijven die aan het begin staan van hun verslagleggingsreis en degene die hun verslag op een hoger plan willen trekken. Hieronder volgen de highlights die uit enkele workshops kwamen.

Start from why

De workshop startte met een brainstorm over de redenen om een duurzaamheidsverslag te publiceren. De deelnemers genereerden een lange lijst: betrekken van stakeholders als klanten, leveranciers en maatschappelijke organisaties; iets tastbaars voorhanden hebben om prestaties te laten zien; impact te meten en communiceren; verantwoording afleggen; het informeren en beïnvloeden van personeel om de duurzaamheidsstrategie waar te maken en nog veel meer. Sommige redenen zijn intern gericht, anderen meer extern. Sommige horen bij het beperken van risico's, andere zijn juist meer kansgericht.

Make the complex simple

Aan het begin van de workshop kregen alle deelnemers een leeg template voor het verslagleggingsproces. Middels interactieve oefeningen en groepsdiscussies legden we samen de verschillende stappen van de verslagleggingsreis af. Dit zijn de vragen die we daarbij beantwoorden.

Voorbereiden: Wie moeten er in het team? Wat zijn de rollen en de timings? Hoeveel budget is beschikbaar? Wat zijn de voorlopige onderwerpen om in het verslag op te nemen?

Betrekken: Welke stakeholders worden door je bedrijf beïnvloed en andersom, wie hebben invloed op het succes van je bedrijf? Hoe kun je hen effectief betrekken en hun issues beter begrijpen?

Kiezen: Wat zijn de materiële (of belangrijke) onderwerpen om in het verslag op te nemen (en in de strategie natuurlijk)? Waarin verschillen de prioriteiten tussen de bedrijfsleiding en de stakeholders? Wat zijn de doelstellingen en het plan van aanpak voor deze onderwerpen? En hoe ga je de prestaties meten?

Verzamelen: Uit welke bronnen zal straks de informatie voor het verslag moeten komen? Wie moeten daarbij worden betrokken? En wanneer moet deze informatie beschikbaar zijn? Is het reëel om dit allemaal af te hebben op tijd voor het eerste MVO verslag?

Verslaan: Wat zijn de voornaamste inhoudelijke blokken van het verslag? Hoe kun je deze inhoud het beste structureren om het verslag leesbaar te maken? Wie gaat straks de inhoud van het verslag schrijven, redigeren en checken?

Bij elke stap op de routekaart vulden de deelnemers van de workshop tips en ideeën voor hun verslag in.

Show the positive side of business

Daarna volgde een brainstorm sessie over hoe het verslag goed te kunnen gebruiken als het klaar is. Iedereen was het erover eens dat dit soort verslagen en hun inhoud nu onderbenut blijven in communicatie. Naast het hele verslag delen met stakeholders en de media, kwamen de deelnemers ook met tips als het inzetten van gedeeltes van het verslag op sociale media en op de website, het toespitsen van de inhoud om verschillende teams van collega's te betrekken, het trainen van sales manager om het verslag in commerciële gesprekken te gebruiken en - onze favoriet - een feest geven voor alle stakeholders om het verslag te lanceren.

Don't be afraid

Dit advies kwam steeds weer terug tijdens de workshop. Wees vooral eerlijk tegen jezelf en je stakeholders en deel daarom ook de zaken die (nog) niet goed gaan. Uiteraard altijd in combinatie met wat je ervan hebt geleerd en hoe je het verder gaat oppakken. Ook komt het voor dat je een materieel onderwerp nog niet goed kan meten. Geef ook dan eerlijk aan dat je dit als belangrijk onderwerp onderkent en wat je gaat doen om het in de toekomst wel meetbaar te maken. Een gebalanceerd, eerlijk verslag dat verder gaat dan het goede nieuws biedt meer geloofwaardigheid. Wees ook niet bang om gedurende het verslagleggingsproces om hulp te vragen. Een adviseur kan specifieke expertise en capaciteit toevoegen aan je reporting team, bij elke stap van het proces.

Aan het eind van de workshop waren de deelnemers in ieder geval minder bang om aan de reis onderweg naar hun eerste (of volgende) duurzaamheidsverslag te beginnen. We sloten de workshop af met een toast uit op de actiegerichte, bedrijfsspecifieke routekaarten die iedereen had gecreëerd tijdens de workshop!

Heb je interesse in hoe The Terrace jullie verslagleggingsreis kan ondersteunen? Neem dan contact op met Marjolein of doe mee aan één van de toekomstige workshops. De volgende workshop over duurzaamheidsverslaglegging vindt waarschijnlijk plaats in september 2017. Interesse om mee te doen? Stuur dan een email naar hello@theterrace.nl. We zien er naar  uit je welkom te heten!

Reacties van deelnemers aan de vorige workshop

* Zeer compacte, direct toepasbare kennisoverdracht!
* Veel expertise in huis met praktijkvoorbeelden van bedrijven.
* Vooral de routekaart en de materialiteitsanalyse waren heel handig.
* Fijne, competente partij met veel kennis van zaken. Lekker pragmatisch.

Geschreven door Marjolein Baghuis (@mbaghuis) voor The Terrace blog. Om up to date te blijven van The Terrace activiteiten, kunt u zich inschrijven onze nieuwsbrief of volg ons op Twitter, LinkedIn of Facebook.


Samen leren en in actie komen om plastic afval te verminderen

Op dinsdag 23 mei 2017 verwelkomde The Terrace een diverse groep mensen om te praten over plastic afval en de circulaire economie. De avond begon met een interview met Leontine Gast, oprichtster van The Terrace, gevolgd door een rondetafelbespreking over plastic afval in ons leven, geleid door Nelmara Arbex, CEO van Arbex & Company.

Het verleden en de toekomst van plastic

Leontine Gast is een expert in het invoeren van ‘purpose’ bij merken en organisaties. Ze werd deze avond geïnterviewd door haar collega Marjolein Baghuis. Leontine werkt al meer dan twee decennia met het thema duurzaamheid, waaronder tien jaar als directeur van The Terrace: ‘the agency for positive change’. Middels haar werk met bedrijven en andere organisaties draagt Leontine bij aan de circulaire economie. Top tips van haar ervaringen met betrekking tot plastic afval richten zich zowel op gebruikers als op producenten van producten die plastic bevatten. Consumenten moeten veel meer bewustzijn ontwikkelen; zodra zij echt begrijpen wat ze kopen zullen ze andere keuzes maken. Producenten moeten oplossingen blijven pionieren en hun leerervaringen blijven delen. Niet alleen oplossingen omtrent afvalstromen, maar ook eerder in de keten, vanaf het moment dat producten ontworpen worden. Een voorbeeld is design voor demontage, zoals Ahrend's visie op kantoormeubilair. Voor de komende jaren is een van de dromen van Leontine dat we een manier vinden om minder spullen te consumeren en produceren – en betere spullen – inclusief het reduceren van de hoeveelheid plastic die we creëren. Andere dromen zijn de overgang naar hernieuwbare energie en een overstap naar een meer plantaardig dieet.

Problemen delen en vragen over plastic afval

Na het interview leidde Nelmara Arbex een rondetafelgesprek over plastic in ons leven. We waren het er allemaal over eens dat de rol van plastic wel degelijk belangrijk is (om voedsel te beschermen, cosmetica te bewaren, enz.), maar dat het gebruik ervan echt uit de hand is gelopen. Voor ieder van ons is het bewustzijn van het probleem omtrent plastic begonnen met een eye-opening ervaring. Individueel in plastic verpakte bananen, de consumptie van plastic waterflesjes in landen met uitstekend kraanwater, stranden met ontzettend veel plastic afval, een shampoo fles in het midden van de jungle. Maar ook simpelweg de shock die het scheiden van plastic afval met zich meebracht, vaak bestaat meer dan de helft van ons afval uit plastic! In de groep hebben we manieren gedeeld om zo veel mogelijk plastic afval te vermijden, zoals:

  • Neem je eigen tassen mee naar de supermarkt, ook voor verse producten;
  • Draag een herbruikbare waterfles en/of koffiemok met je mee;
  • Bereid zo veel mogelijk je eigen voedsel en probeer ook andere huishoudelijke artikelen zelf te maken;
  • Scheid het plastic afval van het restafval;
  • Beïnvloed en motiveer je vrienden en collega’s om plastic te hergebruiken.

Ook hebben we onze vragen over plastic gedeeld. Voor sommigen vonden we antwoorden (in cursief), anderen bleven onbeantwoord:

  • Kan biologisch afbreekbaar plastic gerecycled worden met het reguliere plastic afval? Nee, gooi dit a.u.b. bij het GFT-afval.
  • Hoeveel plastic wordt er gerecycled in onze stad (Amsterdam) en wat gebeurt hier eigenlijk mee? De inwoners van Amsterdam verzamelen slechts 8% van hun plastic afval. Na het sorteren, schoonmaken en versnipperen, wordt het gerecyclede plastic gebruikt voor nieuwe producten zoals fleece truien, speelgoed, meubels en leidingen.
  • Waarom worden de ingrediënten van eten en kleding gedetailleerd gespecificeerd op labels, maar zijn de specificaties voor (plastic) verpakkingen nergens te vinden?
  • Waar kan ik voedingsmiddelen kopen zonder overbodige plastic verpakkingen?
  • Waar ligt de balans en de waarheid rondom voedselverspilling en plastic verpakkingen?

Gedragsverandering ondersteunen

Gedragsverandering ondersteunen door verder te gaan dan regels en voorschriften We hebben ons ook afgevraagd welke regelgeving er op het gebied van verpakkingen bestaat. We zijn ons bewust van het feit dat de nieuwe EU-wetgeving in de maak is, maar we realiseerden ons ook dat gedrag niet zal veranderen enkel door het invoeren van regels en het bieden van rationele informatie. We moeten een beroep doen op emoties, gevoelens en instincten om mensen aan te sporen tot verandering. Een paar van onze aanbevelingen zijn:

  • Duurzaamheid invoeren als vak of onderwerp in het onderwijs, op alle niveaus;
  • Het makkelijk en praktisch maken voor consumenten, winkeliers en fabrikanten om het gebruik van plastic te verminderen en om plastic te hergebruiken of te recyclen. Dit kan eventueel door middel van interactieve recycling-ondersteunende apps, of apps die bijvoorbeeld helpen met het vinden van winkels waar minder verpakkingen gebruikt worden.
  • Op de verpakking van producten niet alleen de calorieën en ingrediënten te plaatsen, maar ook een afvalindicator;
  • Gebruik maken van emoties en ‘storytelling’ op het gebied van plastic afval om meer bewustzijn te creëren;
  • Vraag CEO's om een week zonder plastic te leven en hun ervaringen openbaar te delen;
  • Betrek beroemdheden om mensen op een positieve manier te keren tegen de huidige weggooicultuur.

Het was geweldig om gelijkgestemde mensen bij dit evenement te ontmoeten. Bedankt voor jullie actieve deelname aan deze discussie Jacobien Crol, Nierika Hamaekers, Frank Kohl, Sari Kuvaja, James Rowbotham, Kajsa Rosenblad en Tal Ullmann. Allemaal sterk overtuigd van het feit dat we impact kunnen hebben, elk met een krachtige persoonlijke motivatie om positieve verandering te creëren!

Dit blog is geschreven door Marjolein Baghuis om het resultaat van het rondetafelgesprek op het OpenIDEO-platform te delen. Het verschijnt ook op de website van Changeincontext.com.


Niet-financiele verslaglegging: van vragen en klagen naar verkennen en kleur bekennen

In de afgelopen maanden is er veel te doen geweest rondom de jaarverslaggeving van bedrijven. Op zich niet vreemd, omdat veel bedrijven hun jaarverslag publiceren in de eerste maanden van het jaar. Maar dit jaar leek er meer discussie te zijn rondom niet-financiële ofwel duurzaamheidverslaglegging. Deels veroorzaakt door de nieuwe EU Richtlijn over Niet-Financiële VerslagleggingMaar ook door het steeds groeiende aantal bedrijven dat toegevoegde waarde haalt uit de integratie van duurzaamheidsthema's in hoe zij hun resultaten beoordelen en communiceren.

Voldoen aan de vragen van de EU Directive over Niet-Financiële Verslaglegging

Met als onderliggende gedachte dat transparantie over duurzaamheid zal leiden tot betere prestaties, heeft de EU een richtlijn over niet-financiële verslaglegging aangenomen. Ondertussen is dat in bijna alle EU landen omgezet tot nationale wetgeving. De richtlijn is van toepassing op beursgenoteerde bedrijven, banken en verzekeraars met meer dan 500 werknemers. Het vraagt om openbaarmaking van diverse niet-financiële onderwerpen, om belanghebbenden een beter beeld te geven over het duurzaamheidsbeleid en de prestaties van het bedrijf. Wat zijn de onderwerpen waar de EU om vraagt? Het moet ten minste het beleid en de risicoanalyse bevatten, plus de resultaten en kengetallen over:

* milieuzaken;

* sociale en personeelsonderwerpen;

* respect voor mensenrechten;

* maatregelen tegen corruptie en omkoping;

* diversiteit in de raden van bestuur en commissarissen.

De richtlijn schrijft niet in detail voor hoe de verslaglegging eruit dient te zien. Als een bedrijf (nog) niet kan rapporteren over een onderwerp, mag het gewoon uitleggen waarom niet. En bedrijven zijn vrij om de informatie naar eigen inzicht te structeren en publiceren. Het kan als deel van het jaarverslag of in een apart document. In tegenstelling tot de financiële verslagen, hoeft deze data niet extern geverifieerd te worden. Wel moet de accountant checken of alle relevante informatie openbaar gemaakt is en of deze niet in strijd is met andere beschikbare bedrijfsinformatie.

Klagen over de rapportageverplichting

Naar verwachting is deze richtlijn van toepassing op 6000 Europese bedrijven. Dus je zou wat gezucht en geklaag van deze groep verwachten. Echter, de meeste van deze bedrijven rapporteren hun duurzaamheidsbeleid en -prestaties al jarenlang op hun website, in separate MVO-verslagen of geïntegreerd in hun financiële verslaglegging. Zal deze nieuwe richtlijn dan wel effect hebben? Gelukkig wel.  De bedrijven die duurzaamheid strategisch hebben opgenomen in hun verslaggevingscyclus hebben hier baat bij gehad. Maar er zijn ook bedrijven die dit meer als verplichting hebben opgevat, of die duurzaamheid (nog) niet hebben gekoppeld aan hun bedrijfsstrategie. Vaak rapporteren zij op onderwerpen waarvoor het relatief makkelijk is om de data te verzamelen, of op onderwerpen waardoor ze er goed vanaf lijken te komen. Voor deze bedrijven zal het een uitdaging zijn om te voldoen aan de eisen van de EU richtlijn. Omdat ze nog geen beleid, doelstellingen en resultaten hebben op de bovenstaande onderwerpen levert de nieuwe wetgeving voor hen zeker extra werk op.

De waarde van geïntegreerd denken verkennen

Veel van de bedrijven die onderweg zijn om transparanter te worden hebben kansen gezien om hun impact en hun bedrijf tegelijkertijd te verbeteren. De bedrijven die het meest profiteren van deze exercitie zijn degenen die echt verkennen wat hun materiële onderwerpen zijn. Dit zijn onderwerpen om verslag van te doen, maar veel belangrijker nog, de onderwerpen waarop de focus van de strategie moet liggen. In een materialiteitsanalyse verkent een bedrijf de impact - zowel positief als negatief - die het heeft op de maatschappij in brede zin. Vanuit hun eigen perspectief, en het perspectief van hun stakeholders of belanghebbenden.

Vanuit deze analyse krijgen ze een beeld hoe de relevante sociale, milieu en economische variabelen samenwerken, idealiter om tegelijkertijd waarde te creëren voor aandeelhouders, belanghebbenden en de maatschappij. Een diepgaande materialiteitsanalyse levert de basis voor een geïntegreerde strategie met duidelijke aandachtsgebieden, ieder met eigen doelen en actieplannen. Deze strategische integratieexercitie is van waarde voor alle bedrijven, niet alleen diegenen op wie de EU richtlijn van toepassing is.

Kleur bekennen middels focus, dilemma's en resultaten

Zodra je keuzes hebt gemaakt voor specifieke de aandachtsgebieden in de strategie en de verslaggeving, beken dan ook kleur met je keuzes en communiceer deze duidelijk. Wellicht moet je zelfs uitleggen waarom niet alle onderwerpen van de EU richtlijn van toepassing zijn. In de verslagleggingscyclus (en elders), deel niet alleen wat je hebt bereikt met je geïntegreerde strategie, maar ook de dilemma's die je bent tegengekomen en op welke onderwerpen je de doelen nog niet hebt bereikt. Een eerlijk, gebalanceerd verslag over je resultaten bouwt vertrouwen. Het is ook een goede manier om medewerkers te betrekken, om met hen successen te vieren en op zoek te gaan naar nieuwe oplossingen om nog niet behaalde doelstellingen te bereiken.

Heb je interesse in wat duurzaamheidsverslaggeving voor jouw bedrijf zou kunnen betekenen of wil je weten hoe hiermee te beginnen? Schrijf je dan in voor onze eerstvolgende reporting workshop op 22 juni 2017. Meer informatie daarover vindt je via deze link. Is de EU Richtlijn op jouw bedrijf van toepassing en heb je behoefte aan een quick-scan om te bepalen of je huidige verslaggeving wel voldoet? Neem dan contact op met Marjolein via marjolein@theterrace.nl.

Geschreven door Marjolein Baghuis (@mbaghuis) voor The Terrace en de Changeincontext.com blogs. Om up to date te blijven van The Terrace activiteiten, kunt u zich inschrijven onze nieuwsbrief.


The Terrace versterkt reporting practice met Marjolein Baghuis

Marjolein is een expert en thought leader op het gebied van corporate accountability, duurzaamheidverslaglegging en –communicatie. Bij The Terrace zal zij de reporting practice leiden en bedrijven helpen verslaglegging om te zetten van een verplichting naar inspirerende communicatie. Ook zal zij betrokken zijn bij projecten op het gebied van strategie en communicatie.

The Terrace oprichter Leontine Gast: “ We zijn blij met de specifieke kennis en ervaring die Marjolein toevoegt aan ons team. Haar enthousiasme voor ‘positive change’ past ook heel goed bij de waarden van the Terrace. Samen kunnen we onze klanten nog beter ondersteunen in hun ambitie naar positieve verandering”.

De afgelopen jaren heeft ze bij het Global Reporting Initiative, Nyenrode, Innate Motion en Change in Context bedrijven en mensen ondersteund bij het creëren van heldere strategie en/of rapportage voor positieve verandering. Marjolein is oprichter van Change in Context, een online platform over verandering voor een duurzame economie, waarop ook haar veelgelezen blog gepubliceerd wordt. Eerder werkte Marjolein bij Procter & Gamble, Synovate en Greenpeace.

Daarnaast is zij actief als bestuurder bij de Nyenrode Alumni kring duurzaamheid en als toezichthouder bij Bibliotheek Amstelland. Ook zit zij in de adviesraad van eRevalue, een Britse big-data service provider op het gebied van ESG/duurzaamheidsinformatie en spreekt zij regelmatig op congressen over duurzaamheid, accountability en reporting.


Kan Nederland het voortouw nemen in hoe de wereld eiwit eet?

Nederlands eten roept waarschijnlijk geen beelden op van gezond eten. Veel kaas en andere zuivelproducten, stroopwafels, hagelslag, gefrituurde vleessnacks en frites gedrenkt in mayonaise. En toch is Nederland misschien wel het land dat de weg leidt naar een nieuw eetpatroon dat gezonder is voor zowel mensen als de planeet. In de afgelopen jaren zijn er tal van initiatieven geweest vanuit de publieke en private sector om mensen te stimuleren gezonder en met meer plantaardige eiwitten te eten. Maar gezien voedselpatronen vaak diepgeworteld zijn, is dit is geen sinecure

De ingewikkelde waarde(n) van de eiwit keten

Wist je dat 40% van de planten in de wereld worden gevoerd aan dieren? Het percentage van geteelde soja ligt nog hoger, op 85%. Het plaatje rechts laat zien hoe ingewikkeld de voedselketen voor eiwithoudende werkelijk is. Het komt uit de Protein Challenge 2040 door Forum for the Future. Simon Billing van Forum for the Future zei: "Het is niet te ontkennen dat eiwit een onmisbaar onderdeel van het menselijk dieet is, maar de manier waarop we produceren en consumeren presenteert vandaag vele uitdagingen - zowel in termen van wereldwijde consumptiepatronen alsook hun sociale, milieu- en economische gevolgen. "Het is duidelijk dat 'een beetje beter' op de productiviteit van levensmiddelen of afval niet genoeg zal zijn. We moeten echt de manier waarop we eten veranderen.

Leidt het agri-koninkrijk van Nederland de weg?

Eeuwenlang heeft Nederland het voortouw genomen op het gebied van de landbouw. Niet de Nederlandse keuken, maar onze koeien, aardappelen en kaas, en agrarische deskundigheid, zijn belangrijke exportproducten. Met veel interessante initiatieven is Nederland goed geplaatst om een katalysator voor positieve verandering in de transitie naar plantaardig eiwit te zijn. Ondersteund door de Nederlandse overheid en kennispartners, is een groep vooruitstrevende food bedrijven toegetreden tot de Green Protein Alliance. In februari 2017 lanceerden ze het Green Protein Growth Plan met als doel om het dierlijke eiwitten percentage te verlagen van 63% in 2015 tot 50% in 2025.

Verschillende sprekers op het evenement deelden hun visie over hoe we dit kunnen bereiken. Leontine Gast raadt aan heel concreet te maken wat een kleine verandering in de eiwittransitie de consument oplevert. “Zo bespaart een jaar lang één keer per week vegetarisch eten in plaats van vlees eten, het equivalent aan water van 200 douchebeurten per jaar. Plantaardig eten is niet moeilijk. Laat zien dat het vooral leuk en interessant is. Zo maak je het concreet en activeer je mensen.”

Op dezelfde dag lanceerde staatsecretaris van Landbouw Martijn van Dam de New Food Challenge. Het doel van deze uitdaging is om het aantal nieuwe gezonde producten bij food retailers te verhogen. Op basis van plantaardige eiwitten, die niet alleen beter zijn voor mensen, maar ook beter voor de planeet. The New Food Challenge investeert € 1.800.000 in product ideeën van nieuwe en bestaande bedrijven; ideeën die een verandering in het eetpatroon naar plantaardige eiwitten aantrekkelijk maken.

Ministers Ploumen en Van Dam committeren zich aan IMVO convenant

Bovendien heeft het ministerie van Buitenlandse Zaken een coalitie van Nederlandse bedrijven en NGO's bijeen gebracht om bij te dragen aan de wereldwijde overgang naar meer plantaardige eiwitten. Wat er zo interessant is aan dit specifieke MVO-convenant, dat wordt voorgezeten door The Terrace, is dat het uitgaat van first-time-right principe. Dat betekent dat de keten vanaf het begin rekening kan houden met de sociale en milieu aspecten van duurzaamheid. Het internationale MVO-convenant voor plantaardig eiwit wordt naar verwachting in maart 2017 ondertekend.

Het veranderen van de manier waarop we eten - voor onze gezondheid en onze planeet

Geweldig dat zoveel publieke en private partijen samenwerken, maar gaan we het ook echt eten? Last but not least op de lijst van interessante initiatieven is het Voedingscentrum, dat consumenten aanmoedigt tot gezondere en meer duurzame eetgewoonten en die de voedingsindustrie aanmoedigt om een duurzamer aanbod van voedsel te produceren. In 2015 is het voeding advies (de schijf van de vijf) vernieuwd om de inname van dierlijke producten te verminderen en te veranderen richting meer plantaardige eiwitten.

We weten allemaal dat mensen hun eetgewoonten niet zomaar veranderen, omdat een overheidsinstelling hen vertelt dat dit beter is. De echte uitdaging is voor het schap, in de supermarkt. Hoe ga je mensen stimuleren om nieuwe producten te proberen die beter zijn voor hen en de planeet? Plantaardige eiwitten klinken niet al te lekker, dus we moeten andere manieren vinden.

Het in Amsterdam gevestigde onderzoeksbureau Motivaction identificeert twee typen shoppers waar de interesse om plantaardige eiwitproducten te kopen groter is. De 'bewuste kwaliteit shoppers' zijn intrinsiek geïnteresseerd om vooruitgang te boeken naar een meer plantaardig dieet en zijn zeer deskundig. Om hen te verleiden moet je bouwen op hun bestaande kennis en hen inspireren met echte verhalen. De 'impulsive comfort shoppers' staan te popelen om aansprekende nieuwe producten te proberen. Zij worden aangesproken door plantaardig voedsel spannend, luxe en eenvoudig te maken. Fabrikanten van plantaardige eiwitproducten lijken dit al voor een deel goed te weten. In 2016 groeide de markt met dubbele cijfers en dit is nog maar het begin!

Top tips om bij te dragen aan het eiwittransitie

Uit deze initiatieven lijk het dat Nederland inderdaad een reden heeft om een leidende rol te nemen in de overgang naar een meer plantaardig dieet. Hier zijn onze tips waarmee je plantaardige eiwitten succesvol naar de markt kunt brengen:

• Leg uit hoe plantaardige eiwitten passen in ieders levensstijl. Voor de meeste mensen is dit waarschijnlijk door de woorden 'plantaardige eiwitten' te voorkomen. Richt je vooral op andere voordelen, zoals gezondheid, innovatie en voor sommigen groepen het milieu.

• Overtuig je doelgroep dat plantaardige eiwit een gezonde optie is voor iedereen, wie je ook bent en wat je ook doet

• Deel je kennis binnen de sector om echt vooruitgang te boeken op het Green Protein Plan

• Activeer samen, bundel je krachten met publieke en private partijen, binnen en buiten de sector - voor positieve verandering!

Geschreven door Marjolein Baghuis (@mbaghuis) en Leontine Gast (@theterraceNL) voor The Terrace en de Changeincontext.com blogs. Inhoud is geïnspireerd door het Green Protein Alliance evenement gehouden op 16 februari 2017. Om up to date te blijven van The Terrace activiteiten, kunt u zich inschrijven onze nieuwsbrief.